അലക്സാണ്ട്രിയായിലെ ക്ലെമന്റ് (Clement of Alexandria)

തുടക്കം. ജന്മസ്ഥലം ഊഹത്തിലൂടെയേ അറിയൂ. രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മധ്യത്തോടടുത്ത് ഒരുപക്ഷേ ആഥൻസിൽ അദ്ദേഹം ജനിച്ചുവെന്നും ആഥൻസിൽനിന്നാണ് തത്ത്വശാസ്ത്രസ്നേഹം ലഭിച്ചതെന്നും ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ പറയുന്നു. മാതാപിതാക്കൾ വിജാതീയരായിരുന്നിരിക്കാം; വിശാലമായ വായനയ്ക്കുശേഷം മുതിർന്നയാളായാണ് വിശ്വാസത്തിലേക്കു വന്നത്. ഏകദേശം 150 എന്ന് ചിലർ, ഏകദേശം 147 എന്ന് മറ്റുചിലർ; ഒന്നും ഉറപ്പല്ല.

ഗുരുവിനെത്തേടി. സ്ത്രോമാത്ത ഒന്നാം പുസ്തകത്തിൽ ക്രൈസ്തവ ഗുരുക്കന്മാരെ തേടിയുള്ള യാത്രകൾ അദ്ദേഹം ഓർക്കുന്നു. ആരുടെയും പേരു പറയുന്നില്ല: അയോണിയായിലെ ഒരു ഗ്രീക്കുകാരൻ, തെക്കൻ ഇറ്റലിയിൽനിന്ന് ഒരാൾ, സിറിയയിൽനിന്ന് മൂന്നാമതൊരാൾ, പിന്നെ ഒരു ഈജിപ്തുകാരൻ, ഒരു അസീറിയക്കാരൻ, പലസ്തീനായിലെ ക്രൈസ്തവനായ ഒരു യഹൂദൻ. ഒടുവിൽ അലക്സാണ്ട്രിയായിൽ പന്തേനൂസിനെ കണ്ടെത്തി; അവിടെ വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

അലക്സാണ്ട്രിയാ, ഏകദേശം 180 മുതൽ 202 വരെ. പന്തേനൂസായിരുന്നു സഭയുടെ മതബോധനവിദ്യാലയത്തിന്റെ തലവൻ. വിജാതീയ ശ്രോതാക്കൾക്ക് ക്ലാസുകളും ക്രൈസ്തവർക്ക് ആഴത്തിലുള്ള പഠനവും അവിടെ നൽകിയിരുന്നു. ക്ലെമന്റ് ആദ്യം സഹായിയും പിന്നെ പിൻഗാമിയുമായി; കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശത്തിന്റെ കണക്കിൽ ഏകദേശം 190-ൽ. അദ്ദേഹം വൈദികനായി അഭിഷിക്തനായെന്ന് പല ഉറവിടങ്ങളും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നതായി ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ പറയുന്നു. പ്രധാന കൃതികൾ ഇവിടെയാണ് എഴുതിയത്. ബാലനായ ഒരിജനും (Origen) ഇവിടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യരിലൊരാളായിരുന്നുവെന്ന് എവുസേബിയൂസ് പറയുന്നു (സഭാചരിത്രം 6.6).

പീഡനകാലത്തെ പിൻവാങ്ങൽ, 202 മുതൽ 203 വരെ. സെപ്തീമിയൂസ് സെവേരൂസിന്റെ കാലത്തെ പീഡനം ഈജിപ്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് മതബോധകരുടെയും മാമ്മോദീസാർഥികളുടെയും മേൽ, കഠിനമായി വീണു. ക്ലെമന്റ് പിൻവാങ്ങി; കപ്പദോക്കിയായിലെ കേസറിയായിൽ അഭയം തേടിയെന്ന് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ പറയുന്നു. ക്രൈസ്തവർ രക്തസാക്ഷിത്വത്തിലേക്ക് സ്വയം എടുത്തുചാടി പീഡകനെ പ്രകോപിപ്പിക്കരുതെന്ന് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു; മത്താ 10:23 അദ്ദേഹം അങ്ങനെ വായിക്കുന്നു (സ്ത്രോമാത്ത 4.10). തെർത്തുല്യൻ (Tertullian) പിന്നീട് എടുത്ത നിലപാടിനു വിരുദ്ധമാണിത്. എങ്കിലും സ്വയം രക്ഷപ്പെടുക മാത്രമല്ല അദ്ദേഹം ചെയ്തത്.

കേസറിയായും ജറുസലെമും. പിന്നീട് ജറുസലെം മെത്രാനായ തന്റെ പഴയ ശിഷ്യൻ അലക്സാണ്ടറിനോടൊപ്പം അദ്ദേഹം താമസിച്ചു. വിശ്വാസത്തിനുവേണ്ടി അലക്സാണ്ടർ തടവിലായപ്പോൾ ക്ലെമന്റ് സമൂഹത്തിന്റെ ചുമതലയേറ്റു, അതിനെ ബലപ്പെടുത്തി, പുതിയ വിശ്വാസികളെയും നേടി. ഏകദേശം 211-212-ൽ അലക്സാണ്ടർ അന്ത്യോക്യായിലെ സഭയ്ക്കെഴുതിയ കത്തിൽനിന്നാണ് ഇത് അറിയുന്നത്; ആ കത്ത് കൊണ്ടുപോയത് ക്ലെമന്റുതന്നെ. വാഴ്ത്തപ്പെട്ട വൈദികൻ, പ്രശസ്തനും അംഗീകൃതനുമായ മനുഷ്യൻ, ദൈവത്തിന്റെ സഭയെ ബലപ്പെടുത്തുകയും വളർത്തുകയും ചെയ്ത ആൾ എന്നാണ് അലക്സാണ്ടർ അദ്ദേഹത്തെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത് (ജെറോം, വിശിഷ്ടവ്യക്തികൾ 38; ആശയം).

മരണം. ഏകദേശം 215-ൽ അലക്സാണ്ടർ ഒരിജന് എഴുതിയപ്പോൾ, "എന്റെ ഗുരുവും ഉപകാരിയുമായ വിശുദ്ധ ക്ലെമന്റ്" മുമ്പേ പോയ ആളായി പറയുന്നു (എവുസേബിയൂസ്, സഭാചരിത്രം 6.14; ആശയം). അതാണ് അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവസാനത്തെ അടയാളം. മരണസ്ഥലം അനിശ്ചിതമാണ്. ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ കപ്പദോക്കിയാ എന്നു പറയുന്നു; ജറുസലെം എന്ന് ഒരു ഗ്രന്ഥം. അറിയുന്നിടത്തോളം അദ്ദേഹം രക്തസാക്ഷിയായിരുന്നില്ല.

റോമൻ ലോകത്തെ രണ്ടാമത്തെ നഗരവും വിജ്ഞാനത്തിന്റെ സംഗമസ്ഥാനവുമായിരുന്നു അലക്സാണ്ട്രിയാ. മഹാഗ്രന്ഥശാലയും വിദ്യാലയങ്ങളും ഗ്രീക്ക്, ഈജിപ്ഷ്യൻ, റോമൻ, യഹൂദ പണ്ഡിതരെ ആകർഷിച്ചു. സംസ്കാരങ്ങളുടെ സംഗമത്തിന്റെ പ്രതീകനഗരമെന്ന് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ വിളിക്കുന്നു. ഇവിടെയാണ് പ്രവാസത്തിലെ യഹൂദർ തങ്ങളുടെ തിരുവെഴുത്തുകൾ ഗ്രീക്കിലാക്കിയത്; യഹൂദ ഗുരുവായ ഫിലോ (Philo) പ്ലേറ്റോയുടെ വെളിച്ചത്തിൽ അവ വായിച്ചു; ക്ലെമന്റ് പിന്നീട് പിന്തുടർന്ന പ്രതീകാത്മക രീതി അദ്ദേഹത്തിന്റേതാണ്.

ജ്ഞാനവാദത്തിന്റെയും (Gnosticism) ഭവനമായിരുന്നു ഈ നഗരം. ബസിലീദെസും (Basilides) വാലന്റീനസും (Valentinus) ഇവിടെ പഠിപ്പിച്ചു. ആത്മികരായ ഏതാനും പേർക്കുള്ള രഹസ്യജ്ഞാനമാണ് അവർ വാഗ്ദാനം ചെയ്തത്; പദാർഥത്തെയും സാധാരണ വിശ്വാസികളെയും അവർ നിന്ദിച്ചു. ക്രൈസ്തവവിശ്വാസം സാധാരണക്കാർക്കുള്ളതാണെന്നു കരുതിയ വിദ്യാസമ്പന്നരായ വിജാതീയരെയും, അതേ അഭിപ്രായമുണ്ടായിരുന്ന ജ്ഞാനവാദികളെയും ഒരു ക്രൈസ്തവ ഗുരുവിന് ഈ നഗരത്തിൽ നേരിടേണ്ടിയിരുന്നു. സാധാരണ ക്രൈസ്തവരിൽ ചിലരാകട്ടെ, തത്ത്വശാസ്ത്രത്തെയാകെ പാഷണ്ഡതയിലേക്കുള്ള വഴിയായി ഭയന്നു. ഈ മൂന്നു സമ്മർദങ്ങളുടെയും നടുവിലാണ് ക്ലെമന്റ് നിൽക്കുന്നത്.

• ക്രിസ്തുവാണ് പുതിയ ഗാനം. വന്യമൃഗങ്ങളെ മയക്കിയ ഗായകരെപ്പറ്റി കവികൾ പാടി. മനുഷ്യഹൃദയങ്ങളിൽനിന്ന് പരിശുദ്ധാത്മാവിനാൽ സംഗീതമുണർത്തുന്ന യഥാർഥ ഗായകൻ ക്രിസ്തുവാണ് (ആഹ്വാനം 1).
• ഓരോ ചുവടിലും ക്രിസ്തുതന്നെ ഗുരു. ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ഈ ക്രമം കാണിക്കുന്നു: വിളിക്കുന്ന ക്രിസ്തു (പ്രൊത്രെപ്തിക്കോസ്), മാമ്മോദീസാ സ്വീകരിച്ചവരെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്ന ക്രിസ്തു (പൈദഗോഗോസ്), ആഴങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കുന്ന ക്രിസ്തു (സ്ത്രോമാത്ത).
• വിശ്വാസവും യുക്തിയും രണ്ടു ചിറകുകൾ. ഈ രണ്ടു ചിറകുകളിൽ ഉയർന്നാണ് ക്രൈസ്തവൻ സത്യമായ ക്രിസ്തുവിനെ അറിയുന്നത്; ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബോധനം ഇങ്ങനെ സംഗ്രഹിക്കുന്നു.
• യഥാർഥ ജ്ഞാനം (ഗ്നോസിസ്) വിശ്വാസത്തിൽനിന്നു വളരുന്നു; അത് സ്നേഹമാണ്. ജ്ഞാനവാദികൾക്കു വിരുദ്ധമായി, യഥാർഥ ജ്ഞാനം ഒരു വരേണ്യവിഭാഗത്തിന്റെ രഹസ്യമല്ല. സഭയുടെ പൊതുവിശ്വാസത്തിൽ അത് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു; മാറ്റിമറിക്കുന്ന സ്നേഹൈക്യമായി അത് മാറുന്നു (സ്ത്രോമാത്ത 6, 7).
• ദൈവം ഗ്രീക്കുകാർക്ക് തത്ത്വശാസ്ത്രം നൽകി. അത് "അവരുടെ സ്വന്തം നിയമം" ആയിരുന്നു (സ്ത്രോമാത്ത 6.8); ഇസ്രായേലിന് ന്യായപ്രമാണം എന്നപോലെ സുവിശേഷത്തിനുള്ള ഒരുക്കം. ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ഈ വാക്ക് ഉദ്ധരിക്കുന്നു; തത്ത്വശാസ്ത്രം ഒരുക്കമാണെന്ന ഇതേ ആശയം വിശുദ്ധ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപാപ്പ നൽകുന്നു (വിശ്വാസവും യുക്തിയും 38). വെളിപാട് തത്ത്വശാസ്ത്രത്തെക്കാൾ ഉയർന്നതാണെന്നും ക്ലെമന്റ് നിഷ്കർഷിക്കുന്നു.
• ദൈവത്തെപ്പോലെയാകുക. ദൈവച്ഛായയിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട നമ്മുടെ അന്ത്യലക്ഷ്യം ദൈവസാദൃശ്യമാണ് (ഉല്പ 1:26). ഇത് ഒരു യാത്രയാണ്; കൃപയും പരിശ്രമവും വേണം.
• ജീവിതവും ജ്ഞാനവും ഒന്നിച്ച്. ജീവിക്കാതെ അറിയുക അസാധ്യം, അറിയാതെ ജീവിക്കുക അസാധ്യം: ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ക്ലെമന്റിനെക്കുറിച്ചു പറയുന്നത്.
• ക്രിസ്തുവിന്റെ കീഴിലെ അനുദിന ജീവിതം. ഭക്ഷണം, പാനീയം, ഉറക്കം, വസ്ത്രം, സംസാരം എല്ലാം പൈദഗോഗോസ് പരാമർശിക്കുന്നു. ഗുരുവിന്റെ ശ്രദ്ധയ്ക്ക് ഒന്നും ചെറുതല്ല. ശാന്തതയും മിതത്വവും ലാളിത്യവുമാണ് ആദർശം.
• സമ്പത്ത്. രക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന ധനികൻ ആര്? മർക്കോ 10:17-31 വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. പണം സ്വയം തിന്മയല്ല; അതിന്റെ ഉപയോഗവും ഹൃദയം അതിന് അടിമയാണോ എന്നതുമാണ് കാര്യം. മാമ്മോദീസാ സ്വീകരിച്ച്, വഴിതെറ്റി, വിശുദ്ധ യോഹന്നാനാൽ തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരപ്പെട്ട യുവാവിന്റെ കഥയോടെയാണ് ഇത് അവസാനിക്കുന്നത്.
• സഭ കന്യകയായ അമ്മ. കന്യകയായ അമ്മ ഒന്നേയുള്ളൂ; ആ അമ്മയെ സഭ എന്നു വിളിക്കാൻ അദ്ദേഹം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു (ആശയം; പൈദഗോഗോസ് 1.6; CCC 813 ഈ ഭാഗം ഉദ്ധരിക്കുന്നു).
• ത്രിത്വവും ക്രിസ്തുവും. മഹാതർക്കങ്ങൾക്കു മുമ്പ് ഏകദൈവം, പിതാവ്, വചനം, ആത്മാവ് എന്നും ദൈവവും മനുഷ്യനുമായ ഏകവ്യക്തിയായ ക്രിസ്തു എന്നും അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു.
• മാമ്മോദീസാ പ്രകാശനം. മാമ്മോദീസാ സ്വീകരിച്ചവർ ഉടൻ ദൈവമക്കളും പ്രകാശിതരുമാകുന്നു; വാഗ്ദാനത്തിൽ പൂർണരുമാകുന്നു (പൈദഗോഗോസ് 1.6); എങ്കിലും അവർക്ക് ഇനിയും ഏറെ വളരാനുണ്ട്.

കുറവുകൾ

അദ്ദേഹത്തെപ്പറ്റി സഭയുടെ ജാഗ്രത യഥാർഥമാണ്. പ്രധാന കാര്യങ്ങൾ കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശത്തിൽനിന്ന്:

• ഭാഷയിലെ അയവ്. അദ്ദേഹം മുൻഗാമിയായിരുന്നു, ക്രമബദ്ധ ചിന്തകനല്ല. ത്രിത്വത്തെപ്പറ്റി ചില വരികൾ ആളുകളെ കൂട്ടിക്കുഴയ്ക്കുന്നതിനോടും ചിലവ അവരെ തട്ടുകളാക്കുന്നതിനോടും അടുത്തുനിൽക്കുന്നു. ഒരു വരിയല്ല, പ്രബോധനത്തിന്റെ മൊത്തം ഗതിയാണ് അദ്ദേഹത്തെ വിലയിരുത്താൻ നോക്കേണ്ടതെന്ന് എൻസൈക്ലോപീഡിയ പറയുന്നു.
• ക്രിസ്തുവിന്റെ മനുഷ്യത്വം. ക്രിസ്തുവിന് യഥാർഥ ശരീരമുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം അംഗീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഭക്ഷണംപോലുള്ള സാധാരണ ആവശ്യങ്ങളിൽനിന്നും സന്തോഷദുഃഖങ്ങളിൽനിന്നും ക്രിസ്തു ഒഴിവാണെന്ന് കരുതി. പാപമൊഴികെ എല്ലാറ്റിലും ക്രിസ്തു നമ്മെപ്പോലെയാണെന്ന് സഭ ഏറ്റുപറയുന്നു (CCC 467).
• സ്തോയിക് ആദർശം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൂർണക്രൈസ്തവൻ, ക്രമപ്പെട്ട വികാരങ്ങളുള്ള ഒരാളെക്കാൾ, എല്ലാ വികാരത്തിനും അതീതനായ സ്തോയിക്കുകാരനോട് (Stoic) അടുത്തുനിൽക്കുന്നതുപോലെ ചിലപ്പോൾ തോന്നും.
• പ്രതീകവ്യാഖ്യാനം. ഫിലോയുടെ രീതിയിൽ പഴയനിയമത്തിൽ മിക്കയിടത്തും അദ്ദേഹം ഗൂഢാർഥങ്ങൾ കണ്ടെത്തുന്നു; ചിലപ്പോൾ സംഭവങ്ങളുടെ ചരിത്രതയ്ക്കു വിലകൊടുത്ത്.
• രൂപരേഖകൾ. പദാർഥത്തിന്റെ നിത്യത, ആത്മാക്കളുടെ പുനർജന്മം തുടങ്ങിയ അസംബന്ധങ്ങൾ ഈ നഷ്ടപ്പെട്ട കൃതിയിലുണ്ടെന്ന് ഫോത്തിയൂസ് ആരോപിച്ചു. ചില ആരോപണങ്ങൾ തെറ്റിദ്ധാരണയിൽനിന്നാണെന്നും ലഭ്യമായ കൃതികൾ അദ്ദേഹത്തെ മെച്ചപ്പെട്ട വെളിച്ചത്തിൽ കാണിക്കുന്നുവെന്നും കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം പറയുന്നു. പാഠത്തിൽ കൈകടത്തൽ നടന്നിരിക്കാമെന്ന് ഫോത്തിയൂസും സംശയിച്ചു.
• രണ്ടു തട്ട് ക്രൈസ്തവർ. സാധാരണ വിശ്വാസി, "യഥാർഥ ജ്ഞാനി" എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാഷ സഭയിൽ രണ്ടു വർഗമുണ്ടെന്നു തോന്നിപ്പിക്കാം. ഒരേ വഴിയിലെ രണ്ടു ചുവടുകൾ എന്നാണ് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ വായിക്കുന്നത്; എല്ലാവരും പൊതുവിശ്വാസത്തിൽനിന്നു തുടങ്ങുന്നു.

സാവധാനം പഠിക്കുന്ന, മനസ്സുള്ള ശിഷ്യനെ നയിക്കുന്നതുപോലെയാണ് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിക്കുന്നത്; അതിൽ സ്നേഹമുണ്ട്. എല്ലാത്തരം പൂക്കളും ക്രമമില്ലാതെ വിരിയുന്ന പുൽമേടായോ, എല്ലായിനം മരങ്ങളും വളരുന്ന തണലുള്ള കുന്നായോ ആണ് സ്ത്രോമാത്തയെ അദ്ദേഹംതന്നെ വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. വായനക്കാരെക്കൊണ്ട് അന്വേഷിപ്പിക്കാനായിരുന്നു ഉദ്ദേശ്യം. ഒരുക്കമില്ലാത്തവരിൽനിന്ന് ആഴമേറിയ കാര്യങ്ങൾ മറച്ചുവയ്ക്കാനും കൂടിയാകണം.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായന അതിവിശാലമായിരുന്നു. ഒട്ടേറെ ഗ്രീക്ക് കവികളെയും തത്ത്വചിന്തകരെയും ഉദ്ധരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ അല്ലെങ്കിൽ നഷ്ടപ്പെടുമായിരുന്ന പല വരികളും സൂക്ഷിക്കുന്നു. ബൈബിൾ മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിനു പരിചിതം. ഇസ്രായേലിൽ മാത്രമല്ല, ഗ്രീക്ക് കഥകളിലും ക്രിസ്തുവിന്റെ നിഴൽ കാണാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഇഷ്ടമായിരുന്നു. ഗ്രീക്കുകാരുമായി സംവാദത്തിൽ വലിയ വിജയം നേടാതിരുന്ന അരയോപ്പഗസിലെ വിശുദ്ധ പൗലോസിനോടാണ് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ അദ്ദേഹത്തെ താരതമ്യം ചെയ്യുന്നത്: ക്ലെമന്റ് ആ സംവാദം ഏറ്റെടുത്ത് അതിനെ ഉന്നതമാക്കുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾ മിക്കതും വിദ്യാലയത്തിലെ പാഠങ്ങളുടെ ഫലമാണ്. വാദപ്രതിവാദിയുടേതല്ല, സൗമ്യവും പ്രത്യാശാനിർഭരവുമായ സ്വരമാണ്. ആഥൻസിനും ജറുസലെമിനും തമ്മിൽ എന്ത് എന്ന് അതേ വർഷങ്ങളിൽ തെർത്തുല്യൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ, അറിയാതെതന്നെ ആഥൻസ് ജറുസലെമിലേക്കുള്ള വഴിയിലായിരുന്നുവെന്നാണ് ഫലത്തിൽ ക്ലെമന്റിന്റെ മറുപടി.

പാപത്തിന്റെ തിരമാലകൾക്കു മീതെ മുങ്ങാതെ കടക്കാൻ, അങ്ങയുടെ പരിശുദ്ധാത്മാവിനാൽ സൗമ്യമായി നയിക്കപ്പെടാൻ ഇടയാക്കണമേ. (ആശയം; ക്രിസ്തുവിനോടുള്ള പ്രാർഥന, പൈദഗോഗോസ് 3.12; ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ, 2007 ഏപ്രിൽ 18-ലെ പൊതുദർശനപ്രബോധനം ഉദ്ധരിക്കുന്നത്)

മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ ദൈവമാകുമെന്ന് ഒരു മനുഷ്യനിൽനിന്നു നീ പഠിക്കാൻ ദൈവവചനം മനുഷ്യനായി. (ആശയം; ആഹ്വാനം 1; ദൈവസ്വഭാവത്തിൽ പങ്കാളികളാകുക എന്ന പ്രബോധനം: 2 പത്രോ 1:4; CCC 460)

ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ 2007 ഏപ്രിൽ 18-ലെ പ്രബോധനം അദ്ദേഹത്തിനു നൽകി. മഹാനായ ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞൻ, ക്രൈസ്തവ പാരമ്പര്യത്തിൽ വിശ്വാസവും യുക്തിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിന്റെ മുൻഗാമികളിലൊരാൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു. മൂന്നു പ്രധാന കൃതികളെ ക്രൈസ്തവന്റെ വളർച്ചയ്ക്കുള്ള യഥാർഥ ത്രയമായി, അങ്ങനെ ഉദ്ദേശിച്ചതല്ലെങ്കിലും, അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്നത്തെ ക്രൈസ്തവർക്കും മതബോധകർക്കും ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞർക്കും ക്ലെമന്റ് മാതൃകയാകാമെന്ന് ഉപസംഹരിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ ക്രിസ്തുപ്രാർഥന ചൊല്ലി അവസാനിപ്പിക്കുന്നു.

വിശുദ്ധ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപാപ്പ, വിശ്വാസവും യുക്തിയും 38-ൽ, ക്ലെമന്റ് സുവിശേഷത്തെ "യഥാർഥ തത്ത്വശാസ്ത്രം" എന്നു വിളിച്ചുവെന്നും തത്ത്വശാസ്ത്രത്തെ ക്രൈസ്തവവിശ്വാസത്തിനുള്ള ഒരുക്കമായി കണ്ടുവെന്നും പറയുന്നു.

മതബോധനഗ്രന്ഥം വത്തിക്കാൻ പദസൂചികയിൽ ഒരിക്കൽ പേരെടുത്തു പരാമർശിക്കുന്നു: സഭയുടെ ഐക്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള CCC 813-ന്റെ കുറിപ്പിൽ.

പ്രാചീന സ്വരങ്ങൾ. ജറുസലെമിലെ വിശുദ്ധ അലക്സാണ്ടർ "വിശുദ്ധൻ" എന്നു വിളിക്കുന്നു. വിശുദ്ധ ജെറോം പാണ്ഡിത്യത്തെ ആദരിച്ചു. ജെലാസിയൻ ഡിക്രി (Gelasian Decree) എന്ന പട്ടിക, കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശത്തിന്റെ വിവരണമനുസരിച്ച്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾ സ്വീകരിക്കരുതെന്നു പറയുന്നു; ഫോത്തിയൂസ് തെറ്റുകൾ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞു. അങ്ങനെ വളരെ ആദ്യകാലംമുതൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിന് ബഹുമാനവും ജാഗ്രതയും ഒരുമിച്ചു ലഭിച്ചു; ഇന്നും അങ്ങനെതന്നെ.

ഓരോ കാലവും ഉത്തരം നൽകേണ്ട ഒരു ചോദ്യമാണ് ക്ലെമന്റ് ചോദിക്കുന്നത്: ചുറ്റുമുള്ള സംസ്കാരത്തെ ഒരു ക്രൈസ്തവൻ എന്തു ചെയ്യണം? അദ്ദേഹം ഗ്രീക്ക് വിജ്ഞാനത്തെ വെറുതെ തള്ളിയില്ല; അതിനു കീഴടങ്ങിയുമില്ല. സത്യമായതെല്ലാം വചനത്തിൽനിന്നു വരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹം അത് സ്വീകരിച്ചു. ക്രിസ്തുവിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ ഭാരതീയ ദർശനങ്ങളോ ആധുനിക ശാസ്ത്രമോ വായിക്കുന്നവർ അദ്ദേഹം തുറക്കാൻ സഹായിച്ച വഴിയിലൂടെയാണ് നടക്കുന്നത്; അവർക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധൈര്യവും ജാഗ്രതയും ഒരുപോലെ ആവശ്യമാണ്.

മതബോധകർക്ക് ഒരു രീതി അദ്ദേഹം കാണിക്കുന്നു: ആദ്യം വിളിക്കുക, പിന്നെ പരിശീലിപ്പിക്കുക, പിന്നെ പഠിപ്പിക്കുക. നല്ല ഇടവക ഇന്നും ആ ക്രമം പിന്തുടരുന്നു.

പണമുള്ള ക്രൈസ്തവരോട് അദ്ദേഹം തുറന്നു സംസാരിക്കുന്നു. ധനികർ നഷ്ടപ്പെട്ടവരാണെന്നോ എല്ലാം ശരിയാണെന്നോ പറയുന്നില്ല. ഹൃദയം ആരുടേതാണെന്നു ചോദിക്കുന്നു.