കാർത്തേജിലെ തെർത്തുല്യൻ (Tertullian)

തെർത്തുല്യനെക്കുറിച്ചുള്ള നമ്മുടെ അറിവ് ഏറെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെതന്നെ പുസ്തകങ്ങളിൽനിന്നും, ഒന്നര നൂറ്റാണ്ടിലേറെ കഴിഞ്ഞ് വിശുദ്ധ ജെറോം എഴുതിയ ഒരു ചെറുകുറിപ്പിൽനിന്നുമാണ്. അതിനാൽ കഥയുടെ പല ഭാഗവും "ഒരുപക്ഷേ" എന്നു ചേർത്തേ പറയാനാകൂ.

കാർത്തേജിലെ യൗവനം. ക്വിന്തൂസ് സെപ്തീമിയൂസ് ഫ്ലോറൻസ് തെർത്തുല്ല്യാനൂസ് (Quintus Septimius Florens Tertullianus) ഏകദേശം 160-ൽ കാർത്തേജിൽ ജനിച്ചിരിക്കാമെന്ന് കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം പറയുന്നു; ഏകദേശം 155 എന്ന് മറ്റു ചില ഗ്രന്ഥങ്ങൾ. പിതാവ് പ്രൊകോൺസലിന്റെ സേവനത്തിലുള്ള ശതാധിപനായിരുന്നുവെന്ന് ജെറോം പറയുന്നു. വിജാതീയരായ മാതാപിതാക്കളുടെയും ഗുരുക്കന്മാരുടെയും കീഴിൽ പ്രസംഗകല, തത്ത്വശാസ്ത്രം, ചരിത്രം, നിയമം എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ഉറച്ച വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിച്ചുവെന്ന് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ പറയുന്നു. റോമൻ നിയമഭാഷ അദ്ദേഹത്തിനു നന്നായി അറിയാമായിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹം അഭിഭാഷകനായിരുന്നുവെന്ന് പലരും കരുതുന്നു. റോമൻ നിയമഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ പറയുന്ന തെർത്തുല്യൻ എന്ന നിയമജ്ഞൻ ഇദ്ദേഹംതന്നെയോ എന്നതു സംശയമാണ്.

മാനസാന്തരം. മുതിർന്നശേഷവും അദ്ദേഹം വിജാതീയനായിരുന്നു; ക്രൈസ്തവരോടുള്ള വിജാതീയരുടെ അവജ്ഞ അദ്ദേഹവും പങ്കുവച്ചിരുന്നു. 197-നു മുമ്പുതന്നെ അദ്ദേഹം ക്രൈസ്തവനായി. രക്തസാക്ഷികളുടെ മാതൃകയാണ് അദ്ദേഹത്തെ ആകർഷിച്ചതെന്നു തോന്നുന്നുവെന്ന് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ പറയുന്നു. അഗ്നിപോലുള്ള സ്വഭാവത്തോടെ അദ്ദേഹം വിശ്വാസത്തിലേക്ക് എടുത്തുചാടി. അദ്ദേഹം വിവാഹിതനായിരുന്നു; ഭാര്യയ്ക്കായി രണ്ടു പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതി.

മഹാനായ എഴുത്തുകാരൻ, 197 മുതൽ ഏകദേശം 206 വരെ. 197-ൽ രക്തസാക്ഷികൾക്ക്, ജനതകൾക്ക്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മഹാകൃതിയായ അപ്പോളജി (Apologeticus) എന്നിവ പുറത്തിറക്കി. ഏകദേശം 200-ൽ പാഷണ്ഡികൾക്കെതിരായ തടസ്സവാദം വന്നു. തുടർന്ന് മാമ്മോദീസാ ഒരുക്കത്തിലുള്ളവർക്കായി പ്രാർഥന, മാമ്മോദീസാ, അനുതാപം, ക്ഷമ, പൊതുവിനോദങ്ങൾ, വിഗ്രഹങ്ങൾ, വസ്ത്രധാരണം എന്നിവയെപ്പറ്റി ചെറുകൃതികൾ എഴുതി.

വൈദികനോ അൽമായനോ? ജെറോം അദ്ദേഹത്തെ വൈദികൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം അത് അംഗീകരിച്ച് ഏകദേശം 200-ൽ പട്ടം ലഭിച്ചിരിക്കാമെന്നു കരുതുന്നു. എന്നാൽ താൻ അഭിഷിക്തനാണെന്ന് അദ്ദേഹം ഒരിടത്തും പറയുന്നില്ലെന്നും അൽമായരോടൊപ്പമാണ് സ്വയം എണ്ണുന്നതെന്നും ടി. ഡി. ബാർണസിനെ (T. D. Barnes) പിന്തുടരുന്ന ചില പണ്ഡിതർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ചോദ്യം ഇന്നും തുറന്നുകിടക്കുന്നു.

മൊന്താനിസം, ഏകദേശം 206-നു ശേഷം. മൊന്താനൂസും (Montanus) പ്രിസ്കില്ല, മാക്സിമില്ല എന്നീ രണ്ടു പ്രവാചികമാരും ഏഷ്യാമൈനറിൽ "പുതിയ പ്രവചനം" പ്രസംഗിച്ചിരുന്നു: കഠിനമായ ഉപവാസവും അന്ത്യകാലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള തീവ്രമായ കാത്തിരിപ്പും അതിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. അവരുടെ മരണത്തിനു വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, പരിശുദ്ധാത്മാവ് അവരിലൂടെ സംസാരിച്ചുവെന്നു തെർത്തുല്യൻ വിശ്വസിച്ചുതുടങ്ങി. തുടക്കത്തിൽ ഇത് കാർത്തേജിലെ സഭയ്ക്കുള്ളിലെ ഒരു പ്രസ്ഥാനമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുസ്തകങ്ങൾ ക്രമേണ കൂടുതൽ കർക്കശമായി. രണ്ടാം വിവാഹവും പീഡനകാലത്തെ ഓടിപ്പോക്കും പൂർണമായി അദ്ദേഹം കുറ്റം വിധിച്ചു; ഏറ്റവും ഗുരുതരമായ പാപങ്ങൾക്ക് സഭ മാപ്പുനൽകുന്നതും തള്ളിപ്പറഞ്ഞു.

വേർപിരിയൽ, ഏകദേശം 211 മുതൽ 213 വരെ. ഹാർനാക്കിനെയും (Harnack) മൊൻസോയെയും (Monceaux) പിന്തുടർന്ന് കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം, കാർത്തേജിലെ സഭയിൽനിന്നുള്ള വേർപിരിയൽ ഏകദേശം 211-ലോ 213-ലോ ആയി കണക്കാക്കുന്നു. പീഡനകാലത്തെ ഓടിപ്പോക്ക് എന്ന കൃതിയിൽ കത്തോലിക്കരെ അദ്ദേഹം "ആത്മികരല്ലാത്തവർ" എന്നു വിളിക്കാൻ തുടങ്ങി. വേർപിരിയലിന്റെ കാരണം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. അദ്ദേഹം സ്വയം ഇറങ്ങിപ്പോയതാകാൻ സാധ്യത കുറവാണെന്നും, കാർത്തേജിലെ സഭ അക്രമാസക്തരായ മൊന്താനിസ്റ്റുകളെ പുറത്താക്കിയതാകാമെന്നും അതേ എൻസൈക്ലോപീഡിയ കരുതുന്നു. റോമിലെ വൈദികരുടെ അസൂയയും നിന്ദയുമാണ് കാരണമെന്ന് ജെറോം പറയുന്നത് ജെറോമിന്റെ സ്വന്തം അഭിപ്രായമാണ്.

അവസാന വർഷങ്ങൾ. തീയതി നിർണയിക്കാവുന്ന അവസാന കൃതി ഏകദേശം 218-നോ അതിനു ശേഷമോ എഴുതിയ ചാരിത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് (De Pudicitia) ആണ്. മാപ്പിന്റെ ഒരു ഉത്തരവിറക്കിയ മെത്രാനെതിരെയാണ് അത്; ഒരുപക്ഷേ കലിസ്റ്റസ് (Callistus) മാർപാപ്പയ്ക്കെതിരെ. കാർത്തേജിൽ തെർത്തുല്യനിസ്റ്റുകൾ എന്ന ഒരു കൂട്ടം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും അവർ തന്റെ കാലത്ത് സഭയിലേക്കു മടങ്ങിയെന്നും വിശുദ്ധ അഗസ്റ്റിൻ പിൽക്കാലത്ത് പറയുന്നു; തെർത്തുല്യൻ മൊന്താനിസ്റ്റുകളിൽനിന്നും വേർപിരിഞ്ഞുവെന്നും. അദ്ദേഹം വളരെ വാർധക്യംവരെ ജീവിച്ചുവെന്നു ജെറോം പറയുന്നു. എവിടെ, എങ്ങനെ മരിച്ചുവെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ല.

അദ്ദേഹം യഥാർഥത്തിൽ സഭ വിട്ടുപോയോ? ഇവിടെ ആധുനിക പഠനം മുന്നോട്ടു നീങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. സഭയിൽനിന്ന് വ്യക്തമായ ഒരു ഇറങ്ങിപ്പോക്ക് ഉണ്ടായോ എന്ന് ഇന്ന് പല പണ്ഡിതരും സംശയിക്കുന്നു; തെർത്തുല്യനിസ്റ്റുകളെപ്പറ്റി അഗസ്റ്റിനു തെറ്റിയിരിക്കാമെന്നും ചിലർ കരുതുന്നു. ചോദ്യം ഇപ്പോഴും ചർച്ചയിലാണെന്ന് ജെഫ്രി ഡൺ (Geoffrey Dunn) എഴുതുന്നു. ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ കത്തോലിക്കാ വായന ലളിതമായി പറയുന്നു: അദ്ദേഹം ക്രമേണ സഭയുടെ കൂട്ടായ്മയിൽനിന്ന് അകന്ന് മൊന്താനിസ്റ്റ് വിഭാഗത്തിലെത്തി; ഒടുവിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടു.

ആഫ്രിക്കയിലെ മഹത്തായ ലത്തീൻ നഗരമായിരുന്നു കാർത്തേജ്; പ്രാചീനകാലത്തെ നാശത്തിനുശേഷം റോം പുനർനിർമിച്ചത്. സമ്പന്നവും വിദ്യാസമ്പന്നവും പ്രസംഗകലയുടെയും നിയമത്തിന്റെയും വിദ്യാലയങ്ങളിൽ അഭിമാനിക്കുന്നതുമായ നഗരം. അവിടത്തെ സഭ ചെറുപ്പമായിരുന്നു, വേഗത്തിൽ വളരുകയായിരുന്നു. വിജാതീയ ഉത്സവങ്ങളും വിനോദങ്ങളും ഉദ്യോഗങ്ങളും നിറഞ്ഞ നഗരത്തിലാണ് മിക്ക വിശ്വാസികളും ജീവിച്ചിരുന്നത്.

ക്രൈസ്തവനായിരിക്കുന്നത് അപകടമായിരുന്നു. റോമൻ നിയമത്തിൽ ആ പേരുതന്നെ മരണത്തിനു കാരണമാകാമായിരുന്നു; എങ്കിലും ഗവർണർമാർ എത്ര കർശനമായി നടപ്പാക്കിയെന്നതിൽ വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. കുഞ്ഞുങ്ങളെ കൊല്ലുന്നവർ, നിഷിദ്ധബന്ധം പുലർത്തുന്നവർ, ദേവന്മാരെ കോപിപ്പിച്ച് പ്രളയവും ക്ഷാമവും വരുത്തുന്നവർ എന്നെല്ലാം ക്രൈസ്തവർ ആരോപിക്കപ്പെട്ടു. 203-ൽ പെർപെത്തുവായും (Perpetua) സഹചരും കാർത്തേജിൽ രക്തസാക്ഷികളായി. 212-ൽ പ്രൊകോൺസൽ സ്കാപ്പുല (Scapula) പീഡനം പുതുക്കിയപ്പോൾ തെർത്തുല്യൻ അയാൾക്ക് മുന്നറിയിപ്പെഴുതി.

അതോടൊപ്പം സഭ തന്റെ വിശ്വാസചിന്തയ്ക്കുവേണ്ടിയും പോരാടുകയായിരുന്നു. പഴയനിയമത്തിലെ ദൈവത്തെ മാർസിയോൻ (Marcion) തള്ളിക്കളഞ്ഞു. വാലന്റീനസും (Valentinus) മറ്റ് ജ്ഞാനവാദികളും (Gnostics) രഹസ്യജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കുകയും ശരീരത്തെ നിന്ദിക്കുകയും ചെയ്തു. പിതാവിനെയും പുത്രനെയും പ്രാക്സെയാസ് (Praxeas) കൂട്ടിക്കുഴച്ചു. ഇവർക്കെല്ലാമെതിരെ എഴുതുമ്പോൾ, അതുവരെ ഇല്ലാതിരുന്ന ഒരു ക്രൈസ്തവ ലത്തീൻ അദ്ദേഹം രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടിവന്നു. ആഫ്രിക്കയിൽ ലത്തീൻ ബൈബിൾ ഉപയോഗത്തിലുണ്ടായിരുന്നതിന്റെ ആദ്യസാക്ഷിയും അദ്ദേഹമാണ്; എങ്കിലും എഴുതുമ്പോൾത്തന്നെ പലപ്പോഴും ഗ്രീക്കിൽനിന്നു വിവർത്തനം ചെയ്തതായി തോന്നുന്നു.

• പരിശുദ്ധ ത്രിത്വം. ഏകസത്ത, മൂന്ന് ആളുകൾ എന്ന ശൈലി അദ്ദേഹം ലത്തീനു നൽകി (പ്രാക്സെയാസിനെതിരെ). ത്രിത്വവിശ്വാസസത്യത്തിന്റെ വികാസത്തിലെ വലിയൊരു ചുവടുവയ്പെന്ന് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ഇതിനെ വിളിക്കുന്നു. പിതാവും പുത്രനും പരിശുദ്ധാത്മാവും വ്യത്യസ്തരാണ്; ഓരോരുത്തരും ദൈവമാണ്. എല്ലാ കാര്യത്തിലും അദ്ദേഹം അന്നും കൃത്യത നേടിയിരുന്നില്ല; അതു താഴെ.
• ക്രിസ്തു സത്യദൈവവും സത്യമനുഷ്യനും. കൂടിക്കലരാതെ ഏകവ്യക്തിയിൽ രണ്ടു "സത്തകൾ" എന്ന് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിക്കുന്നു (പ്രാക്സെയാസിനെതിരെ; ക്രിസ്തുവിന്റെ ശരീരത്തെക്കുറിച്ച്). ഇക്കാര്യം തീർപ്പാക്കിയ മഹാസൂനഹദോസുകൾക്കു വളരെ മുമ്പാണിത്.
• ദൈവം ഏകനും സ്രഷ്ടാവും. ഏകനല്ലെങ്കിൽ അവിടുന്ന് ദൈവമല്ല (ആശയം; മാർസിയോനെതിരെ 1.3; മതബോധനഗ്രന്ഥം [CCC] 228). തന്റെ വചനത്താൽ സർവവും ശൂന്യതയിൽനിന്ന് സൃഷ്ടിച്ച ഏകദൈവത്തെ വിശ്വാസപ്രമാണം ഏറ്റുപറയുന്നു (തടസ്സവാദം 13).
• ശരീരത്തിന്റെ നന്മയും ഉയിർപ്പും. ശരീരമാണ് രക്ഷയുടെ വിജാഗിരി (ശരീരത്തിന്റെ ഉയിർപ്പ് 8; CCC 1015). ശരീരം സ്വന്തം സ്വത്വത്തോടെ സമ്പൂർണമായി ഉയിർക്കും (63).
• ആത്മാവ് ദൈവത്തെ തേടുന്നു. ആത്മാവ് സ്വഭാവത്താൽത്തന്നെ ക്രൈസ്തവമാണ് (അപ്പോളജി 17). "ദൈവം തരട്ടെ", "ദൈവം കാണുന്നു" എന്നിങ്ങനെ സാധാരണക്കാർ അറിയാതെ പറഞ്ഞുപോകുന്നു (ആത്മാവിന്റെ സാക്ഷ്യം).
• തിരുവെഴുത്തുകൾ അപ്പസ്തോലിക സഭയുടേതാണ്. അപ്പസ്തോലന്മാർ സ്ഥാപിച്ച സഭകളിലൂടെയാണ് വിശ്വാസം കൈമാറിവന്നത്; അതിനാൽ പാഷണ്ഡികൾക്ക് ബൈബിളിൽനിന്നു വാദിക്കാൻ അവകാശമില്ല (തടസ്സവാദം). മൊന്താനിസ്റ്റുകളോടു ചേർന്നശേഷവും സഭ അദ്ദേഹത്തിന് എപ്പോഴും "അമ്മ"യാണെന്ന് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.
• പ്രാർഥന. കർത്തൃപ്രാർഥന സുവിശേഷത്തിന്റെ മുഴുവൻ സംഗ്രഹമാണ് (പ്രാർഥനയെക്കുറിച്ച് 1; CCC 2761).
• മാമ്മോദീസായും കൂദാശാജീവിതവും. മാമ്മോദീസായെക്കുറിച്ച് ഈ വിഷയത്തിലെ വളരെ ആദ്യകാല ഗ്രന്ഥമാണ്. ഈസ്റ്ററും പെന്തക്കുസ്തായുമാണ് ഉചിത ദിവസങ്ങൾ; മുമ്പ് ഉപവാസവും ജാഗരണവും, പിന്നീട് അഭിഷേകവും കൈവയ്പും. പ്രസിദ്ധമായ ഒരു വാക്യത്തിൽ മാമ്മോദീസായും അഭിഷേകവും മുദ്രയും കൈവയ്പും കർത്താവിന്റെ ശരീരരക്തങ്ങളും അദ്ദേഹം ചേർത്തുവയ്ക്കുന്നു: ശരീരം കഴുകപ്പെടുന്നു, അഭിഷേകം ചെയ്യപ്പെടുന്നു, പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ ആത്മാവ് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്നു, സമർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, തൃപ്തിപ്പെടുന്നു (ശരീരത്തിന്റെ ഉയിർപ്പ് 8).
• അനുതാപം. കത്തോലിക്കാ കാലത്ത് മാമ്മോദീസായ്ക്കു ശേഷമുള്ള "രണ്ടാം പലക" എന്നപോലെ, ഗുരുതരപാപത്തിന് പരസ്യമായ ഏറ്റുപറച്ചിലും പ്രായശ്ചിത്തവും അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു (അനുതാപത്തെക്കുറിച്ച്; CCC 1446).
• ദിവ്യകാരുണ്യം. കർത്താവിന്റെ ശരീരം അപ്പത്തിൽ എന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു (പ്രാർഥനയെക്കുറിച്ച് 6). മാർസിയോനെതിരെ എന്ന കൃതിയിലെ, ക്രിസ്തു അപ്പത്തെ തന്റെ ശരീരമാക്കി, അതായത് "എന്റെ ശരീരത്തിന്റെ രൂപം" എന്ന വാക്യം ഏറെ ചർച്ചചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ സന്ദർഭത്തിൽ ആ വാക്യം യഥാർഥ സാന്നിധ്യത്തിന് അനുകൂലമോ പ്രതികൂലമോ ഒന്നും തെളിയിക്കുന്നില്ലെന്ന് കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം പറയുന്നു. യഥാർഥ സാന്നിധ്യത്തിലുള്ള സഭയുടെ വിശ്വാസം (CCC 1374) ഈ വാക്യത്തെ ആശ്രയിച്ചല്ല നിൽക്കുന്നത്.
• പരിശുദ്ധ മറിയം. പുതിയ ഹവ്വാ എന്ന് അദ്ദേഹം മാതാവിനെ വിളിക്കുന്നു: സർപ്പത്തെ വിശ്വസിച്ച് ഹവ്വാ നഷ്ടപ്പെടുത്തിയത് ദൂതനെ വിശ്വസിച്ച് പരിശുദ്ധ അമ്മ വീണ്ടെടുത്തു (ക്രിസ്തുവിന്റെ ശരീരത്തെക്കുറിച്ച് 17). യേശുവിന്റെ കന്യകാജനനം അദ്ദേഹം ഉറപ്പായി സംരക്ഷിക്കുന്നു. മാതാവിന്റെ നിത്യകന്യാത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട് താഴെ കാണുക.
• വിവാഹം. ഒരുമിച്ചു പ്രാർഥിക്കുകയും ഉപവസിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ക്രൈസ്തവ ദമ്പതികളുടെ ഭവനത്തെ ഭാര്യയ്ക്ക് (2.8) മനോഹരമായി പ്രകീർത്തിക്കുന്നു; CCC 1642 അത് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
• ജനനത്തിനുമുമ്പുള്ള ജീവൻ. ഗർഭസ്ഥശിശുവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നത് കൊലപാതകമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിക്കുന്നു (അപ്പോളജി 9; CCC 2271).
• ശത്രുസ്നേഹം. ക്രൈസ്തവന് ആരെയും, ശത്രുവിനെപ്പോലും, വെറുക്കാനാവില്ല (അപ്പോളജി 37; ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ഉദ്ധരിക്കുന്നത്, ആശയം).
• രക്തസാക്ഷികൾ. ക്രൈസ്തവരുടെ രക്തം ഫലം നൽകുന്ന വിത്താണ് (അപ്പോളജി 50.13; CCC 852).

അദ്ദേഹത്തിനു തെറ്റിയ ഇടങ്ങൾ

അദ്ദേഹത്തിലെ സത്യത്തെ സഭ ബഹുമാനിക്കുന്നു; ശേഷിച്ചതിൽ പിന്തുടരുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തെ ലജ്ജിപ്പിക്കാനല്ല, കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശവും മതബോധനഗ്രന്ഥവും അനുസരിച്ച് കാര്യം വ്യക്തമാക്കാനാണ് ഈ കുറിപ്പ്.

• പാപികളോട് അമിത കാർക്കശ്യം. മുമ്പു പഠിപ്പിച്ചതിനും സഭയുടെ ആചാരത്തിനും വിരുദ്ധമായി, ചില ഗുരുതരപാപങ്ങൾ സഭയ്ക്കു ക്ഷമിക്കാനാവില്ലെന്ന് മൊന്താനിസ്റ്റായ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു (ചാരിത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച്). സഭയ്ക്കു ക്ഷമിക്കാനാവാത്ത അത്ര ഗുരുതരമായ പാപമില്ല എന്നാണ് കത്തോലിക്കാ വിശ്വാസം (CCC 982).
• വിവാഹത്തോടും പീഡിതരോടും അമിത കാർക്കശ്യം. രണ്ടാം വിവാഹത്തെയും (ഏകവിവാഹം) പീഡനത്തിൽനിന്നുള്ള ഓടിപ്പോക്കിനെയും (ഓടിപ്പോക്ക്) അദ്ദേഹം നിരുപാധികം കുറ്റം വിധിച്ചു. സഭ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നില്ല.
• ആത്മാവും ദൈവവും "ശരീരം". ഉള്ളതെല്ലാം, ദൈവംപോലും, ഏതോ അർഥത്തിൽ ശരീരമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിക്കുന്നതായി തോന്നുന്നു (ആത്മാവിനെക്കുറിച്ച്; പ്രാക്സെയാസിനെതിരെ). തത്ത്വശാസ്ത്രഭാഷയിൽ അദ്ദേഹത്തിനുള്ള പരിചയക്കുറവാണ് ഭാഗികമായി കാരണമെന്ന് കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം പറയുന്നു.
• ആത്മാവിന്റെ ഉദ്ഭവം. ശരീരംപോലെ ആത്മാവും മാതാപിതാക്കളിൽനിന്നു വരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പഠിപ്പിച്ചു. ഓരോ ആത്മാവിനെയും ദൈവം നേരിട്ട് സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്നാണ് സഭയുടെ പ്രബോധനം (CCC 366).
• സൃഷ്ടിക്കുമുമ്പുള്ള പുത്രൻ. ദൈവം പിതാവല്ലാതിരുന്ന ഒരു കാലമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം എഴുതുന്നു. നിഖ്യായ്ക്കുശേഷം സഭയ്ക്ക് സ്വീകരിക്കാനാവാത്ത സംസാരരീതിയാണത്.
• പരിശുദ്ധ മറിയം. പ്രസവത്തിലെ മാതാവിന്റെ കന്യാത്വം അദ്ദേഹം നിഷേധിച്ചതായും പരിശുദ്ധ അമ്മയ്ക്കു മറ്റു മക്കളുണ്ടായിരുന്നുവെന്നു കരുതിയതായും തോന്നുന്നു. ഇത് സഭയുടെ വിശ്വാസമല്ല; പരിശുദ്ധ മറിയം നിത്യകന്യകയാണെന്ന് സഭ ഏറ്റുപറയുന്നു (CCC 499 മുതൽ 501 വരെ).
• പട്ടാളക്കാരോടും ലോകത്തോടുമുള്ള കാർക്കശ്യം. ക്രൈസ്തവന് പട്ടാളക്കാരനാകാനാവില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു (കിരീടം; വിഗ്രഹാരാധന); ഒരു പൊതുവിനോദത്തിലും പങ്കെടുക്കരുതെന്നും.

കോടതിയിലെ അഭിഭാഷകനെപ്പോലെയാണ് അദ്ദേഹം വാദിച്ചത്. കേസ് തുടങ്ങുംമുമ്പേ അതിനെ തടയുന്ന റോമൻ നിയമവാദത്തിൽനിന്നാണ് തടസ്സവാദം എന്ന പേര്. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണാധികാരികളോടുള്ള പ്രതിവാദപ്രസംഗമാണ് അപ്പോളജി: മറ്റുള്ളവരെ ഏറ്റുപറയുംവരെ നിങ്ങൾ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; ഞങ്ങളെയോ നിഷേധിക്കുംവരെ!

ചെറുതും മൂർച്ചയുള്ളതും മുഴക്കമുള്ളതുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാക്യങ്ങൾ; വിരോധാഭാസവും നർമവും നിറഞ്ഞവ. പിൽക്കാലം അവ ആവർത്തിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കുന്നു. പദനിർമാണത്തിൽ അദ്ദേഹം താസിത്തൂസിനെയും (Tacitus) കടത്തിവെട്ടിയെന്ന് കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിഹാസം മുറിവേൽപ്പിക്കുമായിരുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന് അത് അറിയാമായിരുന്നു. ക്ഷമയെക്കുറിച്ചുള്ള പുസ്തകം തുടങ്ങുന്നതുതന്നെ, ആ പുണ്യത്തെപ്പറ്റി താൻ എഴുതുന്നത് ധിക്കാരമാണെന്ന് ഏറ്റുപറഞ്ഞുകൊണ്ടാണ്.

തത്ത്വശാസ്ത്രം ഉപയോഗിക്കുമ്പോഴും അദ്ദേഹത്തിന് അതിൽ സംശയമായിരുന്നു: ആഥൻസിനും ജറുസലെമിനും തമ്മിൽ എന്ത്? ഇത് ചിന്തയെ തള്ളിക്കളയലല്ല, ആദിമ ക്രൈസ്തവർ തത്ത്വചിന്തകരെ വിമർശനബുദ്ധിയോടെ സമീപിച്ചതിന്റെ അടയാളമാണെന്ന് വിശുദ്ധ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ വായിക്കുന്നു (വിശ്വാസവും യുക്തിയും [Fides et Ratio] 41).

അദ്ദേഹത്തിന് വാക്കുകൾ സൃഷ്ടിക്കേണ്ടിവന്നു. എത്ര ലത്തീൻ സഭാപദങ്ങൾ അദ്ദേഹം സ്വയം രൂപപ്പെടുത്തിയെന്ന് ആർക്കും പറയാനാവില്ല. എങ്കിലും ലത്തീൻ ദൈവശാസ്ത്രത്തിനു തുടക്കമിട്ടത് അദ്ദേഹമാണെന്ന് ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ തുറന്നു പറയുന്നു.

മുപ്പത്തിയൊന്നു കൃതികൾ നിലനിൽക്കുന്നു; എല്ലാം ലത്തീനിൽ. അവയുടെ ക്രമവും കൃത്യമായ തീയതികളും ഇന്നും തർക്കവിഷയമാണ്. താഴെയുള്ളത് സാധാരണ രൂപരേഖയാണ്, തരംതിരിച്ചത്. (മൊ) എന്നടയാളപ്പെടുത്തിയവ പൊതുവെ മൊന്താനിസ്റ്റ് സ്വാധീനം കാണിക്കുന്നവയാണ്; തെറ്റുകൾക്കെതിരായ പിൽക്കാല കൃതികളിലും അതിന്റെ അടയാളങ്ങളുണ്ട്.

നഷ്ടപ്പെട്ടവയും സംശയമുള്ളവയും

• നഷ്ടപ്പെട്ടവ: ഒരു ആധുനിക കണക്കനുസരിച്ച് ഏകദേശം പതിനഞ്ചു കൃതികൾ; അവയിൽ പറുദീസയെക്കുറിച്ച് (De Paradiso); മൊന്താനിസ്റ്റ് പ്രവചനത്തിന്റെ പ്രതിരോധമായ പരമാനന്ദത്തെക്കുറിച്ച് (De Ecstasi; ആറു പുസ്തകവും അപ്പൊളോണിയൂസിനെതിരെ ഏഴാമത്തേതും); ജെറോമിലൂടെ അറിയുന്ന വിശ്വാസികളുടെ പ്രത്യാശ; മൂടുപടത്തെപ്പറ്റിയുള്ളത് ഉൾപ്പെടെ ഗ്രീക്ക് രചനകൾ.
• സംശയമുള്ളത്: യഹൂദർക്കെതിരെ എന്ന കൃതിയുടെ രണ്ടാംപകുതി മാർസിയോനെതിരെ മൂന്നാം പുസ്തകത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തോട് ഏതാണ്ട് സമാനമാണ്. അദ്ദേഹം തന്റെ പഴയ കരട് വീണ്ടും ഉപയോഗിച്ചതാകാമെന്ന് കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം കരുതുന്നു; മറ്റൊരാൾ പൂർത്തിയാക്കിയതാണോ എന്നും ചിലർ ചോദിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ക്രൈസ്തവരുടെ രക്തം ഫലം നൽകുന്ന വിത്താണ്. (ആശയം; അപ്പോളജി 50.13; ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ, 2007 മേയ് 30-ലെ പൊതുദർശനപ്രബോധനം ഉപയോഗിക്കുന്ന ഇംഗ്ലീഷ് വിവർത്തനത്തിൽനിന്ന്)

നോക്കൂ, അവർ എത്ര പരസ്പരം സ്നേഹിക്കുന്നു! എന്ന് അവർ പറയുന്നു. (ആശയം; അപ്പോളജി 39; കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശം നൽകുന്നത്)

രക്തസാക്ഷിയും വിശുദ്ധനുമായ കാർത്തേജിലെ വിശുദ്ധ സിപ്രിയൻ (Cyprian) ദിവസവും അദ്ദേഹത്തെ വായിച്ചിരുന്നു. "ഗുരുവിനെ തരൂ" എന്നു പറഞ്ഞാണ് പുസ്തകം ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നതെന്ന് സിപ്രിയന്റെ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന ഒരു വൃദ്ധനിൽനിന്ന് ജെറോം കേട്ടു.

ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ആദിമസഭയിലെ മഹദ്‌വ്യക്തികളെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരയിൽ, 2007 മേയ് 30-ന്, ഒരു പ്രബോധനം മുഴുവൻ അദ്ദേഹത്തിനു നൽകി. മാർപാപ്പ അദ്ദേഹത്തെ വിശുദ്ധൻ എന്നു വിളിക്കുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവന കുറച്ചുകാണുന്നത് പൊറുക്കാനാവാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു. പിന്നെ ആ കഥയിലെ ദുഃഖത്തിലേക്കു തിരിയുന്നു: എല്ലാവരിൽനിന്നും വീരത്വം ആവശ്യപ്പെട്ട്, അദ്ദേഹം കൂടുതൽ കൂടുതൽ കർക്കശനായി, ഒടുവിൽ ഒറ്റപ്പെട്ടു. മാർപാപ്പയുടെ വാക്കുകൾ ഓർത്തിരിക്കേണ്ടവയാണ് (ആശയം): ഒരു മഹാദൈവശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ അനിവാര്യമായ ലക്ഷണം സഭയോടൊപ്പം നിൽക്കാനുള്ള എളിമയാണ്; സ്വന്തം ബലഹീനതകളും മറ്റുള്ളവരുടെ ബലഹീനതകളും സ്വീകരിക്കാനുള്ള എളിമ; കാരണം ദൈവംമാത്രമാണ് സമ്പൂർണ പരിശുദ്ധൻ.

വിശുദ്ധ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ മാർപാപ്പ ആഥൻസിനെയും ജറുസലെമിനെയും കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചോദ്യം വിശ്വാസവും യുക്തിയും 41-ൽ ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

കത്തോലിക്കാ സഭയുടെ മതബോധനഗ്രന്ഥം (CCC) വത്തിക്കാന്റെ പദസൂചിക അനുസരിച്ച് പതിനഞ്ചു തവണ അദ്ദേഹത്തെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു: ദൈവത്തിന്റെ ഏകത്വം (228), രക്തസാക്ഷികളുടെ വിത്ത് (852), ശരീരത്തിന്റെ ഉയിർപ്പ് (991, 1015), അനുതാപം (1446), വിവാഹം (1642), ഗർഭസ്ഥശിശു (2271), കർത്തൃപ്രാർഥന (2761-ഉം തുടർന്നും).

സഭ അദ്ദേഹത്തെ ഔദ്യോഗികമായി കുറ്റം വിധിച്ചോ? ഒരു മാർപാപ്പയോ സൂനഹദോസോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരെടുത്ത് ഗൗരവമായ വിധി പ്രസ്താവിച്ചതായി ഞങ്ങൾ കണ്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തിനെതിരെ വായിച്ച ഒരു വിധിയാലല്ല, ജീവിതവും പ്രബോധനവും പോയ വഴിയാലാണ് അദ്ദേഹം വിശുദ്ധരുടെ പട്ടികയിൽ വരാതിരുന്നത്. ഗെലാസിയൂസ് പാപ്പയുടെ പേരിലുള്ളതെങ്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റേതല്ലാത്ത, ഏകദേശം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ലത്തീൻ ഗ്രന്ഥപ്പട്ടികയായ ജെലാസിയൻ ഡിക്രി (Gelasian Decree) തെർത്തുല്യന്റെ രചനകളെ സ്വീകരിക്കരുതാത്തവയുടെ കൂട്ടത്തിൽ പെടുത്തുന്നുണ്ട്. അത് പുസ്തകങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ജാഗ്രതയാണ്, ആ മനുഷ്യനെതിരായ വിധിയല്ല.

ഒരു ലത്തീൻ ക്രൈസ്തവൻ "ഏകദൈവത്തിൽ മൂന്ന് ആളുകൾ" എന്നു പറയുമ്പോഴെല്ലാം ആ വാക്യത്തിന്റെ രൂപം അദ്ദേഹത്തോടു കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ലത്തീൻ ദൈവശാസ്ത്രവും റോമൻ റീത്തിന്റെ ഭാഷയുംതന്നെ ഭാഗികമായി തുടങ്ങുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തുമേശയിലാണ്.

ക്രൈസ്തവർക്കുവേണ്ടിയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രതിവാദം ഇന്നും മതസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുള്ള അപേക്ഷയായി വായിക്കാം: മതം അടിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നത് മതത്തിന്റെ ഭാഗമല്ല (സ്കാപ്പുലയ്ക്ക് 2). ഒരു പേരുമാത്രം കുറ്റമായിത്തീരുന്ന അദ്ദേഹം വിവരിക്കുന്ന കോടതികൾ ഇന്നും പല നാടുകളിലെയും ക്രൈസ്തവർക്ക് പരിചിതമാണ്.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം ഗൗരവമുള്ള ഓരോ വിശ്വാസിക്കുമുള്ള മുന്നറിയിപ്പുമാണ്. സത്യത്തെ സ്നേഹിക്കാം, അതിനുവേണ്ടി സഹിക്കാം, പലതിലും ശരിയായിരിക്കാം; എന്നിട്ടും മറ്റുള്ളവരുടെ ബലഹീനത സഹിക്കാൻ കഴിയാത്തവനായി മാറാം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരങ്ങളിൽനിന്നും അദ്ദേഹത്തിനു കുറവായിരുന്നതിൽനിന്നും പഠിക്കാൻ ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ മാർപാപ്പ ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ആ കാരുണ്യത്തെപ്പറ്റി ചിലപ്പോൾ അദ്ദേഹം അത്യധികം കർക്കശനായിരുന്നുവെങ്കിലും, അദ്ദേഹത്തെ നമുക്ക് ദൈവകാരുണ്യത്തിന് സന്തോഷത്തോടെ ഏൽപ്പിക്കാം.