തിമോത്തേയോസിന് എഴുതിയ രണ്ടാം ലേഖനം

തടവിലെ പൗലോസ്. റോമിൽ കാവലിൽ ആയിരിക്കുമ്പോഴും തുറന്നു പ്രസംഗിക്കുന്ന പൗലോസിലാണ് അപ്പസ്തോലപ്രവർത്തനങ്ങൾ അവസാനിക്കുന്നത് (അപ്പ 28:30-31). ഈ ലേഖനം കഠിനമായ ഒരവസ്ഥ കാണിക്കുന്നു: കുറ്റവാളിയെപ്പോലെ അദ്ദേഹം വിലങ്ങിലാണ് (2:9); ഒരു സുഹൃത്തിന് ഏറെ തിരഞ്ഞിട്ടാണ് അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടെത്താനായത് (1:17). റോമിൽ രണ്ടു പ്രാവശ്യം തടവിലായെന്നും ഈ ലേഖനം രണ്ടാം തടവിൽനിന്നാണെന്നുമാണ് പാരമ്പര്യം. കത്തോലിക്കാ വിജ്ഞാനകോശവും 1913-ലെ പൊന്തിഫിക്കൽ ബൈബിൾ കമ്മീഷന്റെ മറുപടിയും ഇതു പിന്തുടരുന്നു.

നീറോയുടെ റോം. 64-ലെ വലിയ തീപ്പിടിത്തത്തിനുശേഷം നീറോ ചക്രവർത്തി റോമിലെ ക്രിസ്ത്യാനികൾക്കെതിരേ തിരിഞ്ഞു. ആ സമയത്തിനും 68-നും ഇടയിലാണ് പൗലോസിന്റെ മരണമെന്ന് രേഖകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നതായി ബെനഡിക്ട് പാപ്പാ പറയുന്നു. പൗലോസിന്റെ സുഹൃത്തെന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത് അപകടമായിരുന്നു. ലജ്ജിക്കരുത് എന്ന വാക്ക് ലേഖനത്തിലുടനീളം വരുന്നത് അതുകൊണ്ടാണ് (1:8, 12, 16).

തിമോത്തേയോസ്, ഇളയ ഇടയൻ. എവുനിക്കെയുടെ (Eunice) മകനും ലോവീസിന്റെ (Lois) കൊച്ചുമകനും (1:5); ബാല്യംമുതൽ വിശുദ്ധലിഖിതങ്ങൾ അറിഞ്ഞയാൾ (3:15). അദ്ദേഹം കുറച്ചു ഭീരുവായിരുന്നിരിക്കാം: ഭീരുത്വത്തിന്റെ ആത്മാവിനെയല്ല ദൈവം നൽകിയതെന്ന് പൗലോസ് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു (1:7). അമ്മയുടെ വീട്ടിലെ യഹൂദ വിശുദ്ധലിഖിതങ്ങളെയാണ് പൗലോസ് ഇവിടെ പുകഴ്ത്തുന്നത്; ഇസ്രായേലിന്റെ വിശ്വാസത്തോടുള്ള ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ കടപ്പാടിന്റെ ഓർമപ്പെടുത്തലാണിത് (നോസ്ത്ര ഏത്താത്തേ [Nostra Aetate] 4).

പൗലോസിനു ചുറ്റുമുള്ളവർ. അവസാന അധ്യായം യഥാർഥ മനുഷ്യരുടെ ഒരു ചെറുകൂട്ടമാണ്. ദേമാസ് ഈ ലോകത്തോടുള്ള ആസക്തിമൂലം വിട്ടുപോയി (4:10). ക്രെസ്കെസ് ഗലാത്തിയായിലേക്കും തീത്തോസ് ദൽമാത്തിയായിലേക്കും തിക്കിക്കോസ് എഫേസോസിലേക്കും പോയി (4:10, 12). ലൂക്കാ മാത്രം കൂടെയുണ്ട് (4:11). ഒരിക്കൽ കൂടെക്കൂട്ടാൻ വിസമ്മതിച്ച മർക്കോസിനെ (അപ്പ 15:37-39) ഇപ്പോൾ ചോദിക്കുന്നു; ശുശ്രൂഷയിൽ അദ്ദേഹം പ്രയോജനപ്പെടും. ചെമ്പുപണിക്കാരനായ അലക്സാണ്ടർ ദ്രോഹം ചെയ്തു (4:14). ഒനേസിഫൊറോസ് ചങ്ങലകളെപ്പറ്റി ലജ്ജിച്ചില്ല (1:16). പ്രിസ്ക്കായ്ക്കും അക്വീലായ്ക്കും അഭിവാദനം (4:19); എവുബുളോസ്, പൂദെൻസ്, ലീനൂസ്, ക്ളൗദിയാ തുടങ്ങിയവർ അഭിവാദനം അയയ്ക്കുന്നു (4:21). അപ്പസ്തോലന്മാർക്കുശേഷം റോമിലെ ആദ്യമെത്രാനായ ലീനൂസ് ഇദ്ദേഹമാണെന്ന് വിശുദ്ധ ഇരണേവൂസ് പറയുന്നു (പാഷണ്ഡതകൾക്കെതിരേ 3.3.3).

വ്യാജപ്രബോധനം. ഉയിർപ്പ് കഴിഞ്ഞുപോയി എന്ന് ഹ്യുമനേയോസും ഫിലേത്തോസും പഠിപ്പിച്ചു (2:17-18); വാക്കുകളെപ്പറ്റിയുള്ള തർക്കങ്ങൾ ദ്രോഹം ചെയ്തു (2:14, 23). അന്ത്യദിവസങ്ങൾ കഠിനമായിരിക്കുമെന്ന് പൗലോസ് മുന്നറിയിപ്പു നൽകുന്നു (3:1-5). അദ്ദേഹം തീയതി പറയുന്നില്ല; പോരാട്ടം പ്രതീക്ഷിക്കണമെന്നേ പറയുന്നുള്ളൂ.

സഭയുടെ പാരമ്പര്യം. ആദ്യകാലംമുതൽ സഭ ഇതിനെ പൗലോസിന്റേതും വിശുദ്ധഗ്രന്ഥവുമായി സ്വീകരിച്ചു. വിശുദ്ധ ഇരണേവൂസ് ഇത് ഉദ്ധരിക്കുന്നു; പൗലോസിന്റെ അന്ത്യത്തോട് അടുത്ത് എഴുതിയതായി വിശുദ്ധ ജോൺ ക്രിസോസ്തോം വായിക്കുന്നു. മൂന്ന് അജപാലന ലേഖനങ്ങളും പൗലോസിന്റേതാണെന്ന് 1913-ൽ പൊന്തിഫിക്കൽ ബൈബിൾ കമ്മീഷൻ മറുപടി നൽകി.

പണ്ഡിതരുടെ ഒരു കുറിപ്പ്. പാരമ്പര്യമനുസരിച്ച് പൗലോസാണ് ഗ്രന്ഥകാരൻ; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രബോധനം കൈമാറാൻ പിൽക്കാലത്തെ ഒരു ശിഷ്യൻ എഴുതിയതാണെന്ന് ചില പണ്ഡിതർ കരുതുന്നു. അജപാലന ലേഖനങ്ങൾ "പൗലോസിന്റെ വിദ്യാലയ"ത്തിൽനിന്നാണെന്ന് ഇന്ന് മിക്ക വ്യാഖ്യാതാക്കളും കരുതുന്നതായി ബെനഡിക്ട് പാപ്പാ പറയുന്നു; ചില ഭാഗങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ച് ഈ ലേഖനത്തിലേത്, അപ്പസ്തോലനിൽനിന്നുതന്നെ ആകാമെന്നും. ഇതിന്റെ ഊഷ്മളതയും ചെറിയ വിശദാംശങ്ങളും പൗലോസിനോട് അടുത്ത ഉദ്ഭവത്തിനു സാക്ഷ്യമായി പലരും കാണുന്നു. എങ്ങനെയായാലും ഇത് നിവേശിത വിശുദ്ധഗ്രന്ഥമാണ്; നിവേശനം എന്താണെന്നതിന് ഇതുതന്നെ പ്രധാന സാക്ഷിയുമാണ് (3:16; ദേയി വെർബും [Dei Verbum] 11). സഭയ്ക്കു ലഭിച്ചതിന്റെ അപ്പസ്തോലിക ഉദ്ഭവത്തെയും വിശ്വസ്തതയെയുംപറ്റി ദേയി വെർബും 18-19 പറയുന്നു.

പൗലോസിന്റെ മരണം. പുതിയ നിയമം അതു വിവരിക്കുന്നില്ല; സൂചന ഈ ലേഖനത്തിൽ മാത്രമേയുള്ളൂ (4:6). ബെനഡിക്ട് പാപ്പാ 2009 ഫെബ്രുവരി 4-ലെ പ്രസംഗത്തിൽ തെളിവുകൾ ഒന്നിച്ചുചേർക്കുന്നു. തൊണ്ണൂറുകളിൽ റോമിലെ വിശുദ്ധ ക്ലെമന്റ് ഭരണാധികാരികളുടെ മുമ്പിൽ അദ്ദേഹം സാക്ഷ്യം നൽകിയതായി പറയുന്നു. നീറോയുടെ കാലത്ത് റോമിൽ ശിരച്ഛേദം ചെയ്യപ്പെട്ടുവെന്ന് എവുസേബിയൂസ്. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഐതിഹ്യം സ്ഥലമായി ത്രേ ഫൊന്താനെ (Tre Fontane) പറയുന്നു. ഓസ്തിയൻ വഴിയിൽ (Ostian Way) കബറിടമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ഒരു പ്രാചീന വിവരണം; മതിലുകൾക്കു പുറത്തുള്ള വിശുദ്ധ പൗലോസിന്റെ ബസിലിക്ക ഇന്ന് അവിടെയാണ്.

• പട്ടത്തിന്റെ കൃപാവരം. എന്റെ കൈവയ്പിലൂടെ ലഭിച്ച ദൈവികവരം വീണ്ടും ഉജ്ജ്വലിപ്പിക്കുക (1:6). തിരുപ്പട്ടത്തെപ്പറ്റി പറയുമ്പോൾ മതബോധനഗ്രന്ഥം ഇത് ഉദ്ധരിക്കുന്നു (1590). അപ്പസ്തോലിക പിന്തുടർച്ചയും ശുശ്രൂഷയുടെ കൂദാശാസ്വഭാവവും അജപാലന ലേഖനങ്ങളിൽ ബെനഡിക്ട് പാപ്പാ കാണുന്നു. കൃപാവരം തണുത്തുപോകാം; അത് വീണ്ടും ജ്വലിപ്പിക്കണം.
• ധൈര്യവും സാക്ഷ്യവും. ശക്തിയുടെയും സ്നേഹത്തിന്റെയും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിന്റെയും ആത്മാവിനെയാണ് ദൈവം നൽകുന്നത് (1:7). കർത്താവിനു സാക്ഷ്യം നൽകുന്നതിൽ ലജ്ജിക്കരുത് (1:8; മതബോധനഗ്രന്ഥം 2506). ദൈവഭക്തിയോടെ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പീഡനം നേരിടും (3:12).
• കൃപയാൽ രക്ഷ, സത്പ്രവൃത്തികൾക്കുള്ള വിളി. നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായിട്ടല്ല, അവിടുത്തെ ഉദ്ദേശ്യവും കൃപാവരവും അനുസരിച്ചാണ് ദൈവം നമ്മെ രക്ഷിച്ചത് (1:9-10; മതബോധനഗ്രന്ഥം 257 കാണുക). പാപമോചനത്തിന്റെയും നീതീകരണത്തിന്റെയും ആദ്യകൃപ ആർക്കും നേടിയെടുക്കാനാവില്ല (മതബോധനഗ്രന്ഥം 1996, 2010). എന്നാൽ ആ കൃപ ഫലം പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു; എല്ലാ നല്ല പ്രവൃത്തികൾക്കും പര്യാപ്തനാകണമെന്ന് ഇതേ ലേഖനം പറയുന്നു (3:17). ത്രെന്തോസ് സൂനഹദോസിന്റെയും (ആറാം സമ്മേളനം) മതബോധനഗ്രന്ഥത്തിന്റെയും (1987-2029) പ്രബോധനമാണിത്: നമ്മുടെ യോഗ്യതകൾതന്നെ കൃപയുടെ പ്രവൃത്തിയാണ് (2011).
• വിശ്വാസം കൈമാറൽ. പൗലോസ്, തിമോത്തേയോസ്, വിശ്വസ്തർ, മറ്റുള്ളവർ: ഒറ്റവാക്യത്തിൽ നാലു കണ്ണികൾ (2:2). പരിശുദ്ധാത്മാവിന്റെ ശക്തിയാലാണ് നിക്ഷേപം കാക്കുന്നത് (1:14; മതബോധനഗ്രന്ഥം 84). ഇതാണ് സഭ പാരമ്പര്യം എന്നു വിളിക്കുന്നത് (ദേയി വെർബും 7-10).
• വിശുദ്ധഗ്രന്ഥം ദൈവനിവേശിതം. വിശുദ്ധലിഖിതമെല്ലാം ദൈവനിവേശിതമാണ് (3:16). പൗലോസ് ഇവിടെ ആദ്യം ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് തിമോത്തേയോസ് ബാല്യത്തിൽ പഠിച്ച പഴയ നിയമമാണ് (3:15). ദേയി വെർബും 11 ഈ വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിക്കുന്നു. ക്രിസ്തുവിലുള്ള വിശ്വാസത്തിലൂടെ വിശുദ്ധഗ്രന്ഥം നമ്മെ രക്ഷയിലേക്കു നയിക്കുന്നു; സത്പ്രവൃത്തികൾക്കായി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു.
• ക്രിസ്തുവിനോടുകൂടെ മരിക്കൽ, ജീവിക്കൽ. അവനോടുകൂടെ മരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അവനോടുകൂടെ ജീവിക്കും (2:11; മതബോധനഗ്രന്ഥം 1010). നാം അവിശ്വസ്തരായാലും അവിടുന്ന് വിശ്വസ്തനാണ് (2:13). പാപം നിർദോഷമാണെന്ന് ഇതിന് അർഥമില്ല: നിഷേധിക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി ഇതേ ഗീതം മുന്നറിയിപ്പു നൽകുന്നു. ദൈവം തന്റെ വാക്കു ലംഘിക്കുകയില്ല എന്ന വാഗ്ദാനമാണിത്; ഒരിക്കലും നിരാശപ്പെടാതിരിക്കാനുള്ള കാരണവും.
• വചനത്തിനു വിലങ്ങില്ല. പ്രസംഗകൻ തടവിലാകാം; ദൈവവചനം തടവിലാകുന്നില്ല (2:9). സാഹചര്യങ്ങൾ അനുകൂലമായാലും ഇല്ലെങ്കിലും പ്രസംഗം തുടരണം (4:2).
• സൗമ്യമായ തിരുത്തൽ. എതിർക്കുന്നവരോട് കർത്താവിന്റെ ദാസൻ ദയയും ക്ഷമയും സൗമ്യതയും കാണിക്കണം; ദൈവം അവർക്ക് അനുതാപം നൽകിയേക്കാം (2:24-25). ക്രിസ്ത്യാനികൾ തമ്മിലുള്ള എല്ലാ ചർച്ചയ്ക്കുമുള്ള നിയമമാണിത്.
• കിരീടത്തിന്റെ പ്രത്യാശ. നീതിയുടെ കിരീടം പൗലോസിനു മാത്രമല്ല, കർത്താവിന്റെ ആഗമനത്തെ സ്നേഹപൂർവം ഉറ്റുനോക്കുന്ന എല്ലാവർക്കുമുള്ളതാണ് (4:8). വിശുദ്ധി ഒരു ഓട്ടവും പോരാട്ടവുമാണ് (മതബോധനഗ്രന്ഥം 2015).

3:6-ലെ സ്ത്രീകൾ. വീടുകളിൽ നുഴഞ്ഞുകയറി ദുർബലരായ സ്ത്രീകളെ വശപ്പെടുത്തുന്ന വ്യാജപ്രബോധകരെപ്പറ്റി പൗലോസ് പറയുന്നു. മറ്റുള്ളവരെ ഇരകളാക്കുന്നവർക്കെതിരായ മുന്നറിയിപ്പാണിത്; സ്ത്രീകളെപ്പറ്റിയുള്ള വിധിയായി ഇതു വായിക്കരുത്. ലോവീസിന്റെയും എവുനിക്കെയുടെയും വിശ്വാസത്തെ ബഹുമാനിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ ലേഖനം തുടങ്ങുന്നത് (1:5); ഭർത്താവിനു മുമ്പേ പ്രിസ്ക്കായെ അഭിവാദനം ചെയ്യുന്നു (4:19). പുരുഷന്റെയും സ്ത്രീയുടെയും തുല്യമഹത്വം സഭ പഠിപ്പിക്കുന്നു (മതബോധനഗ്രന്ഥം 369, 2334); അമ്മയിൽനിന്ന് മക്കളിലേക്കു വിശ്വാസം കൈമാറിയതിന്റെ അടയാളമായി തിമോത്തേയോസിന്റെ ഭവനത്തെ ജോൺ പോൾ രണ്ടാമൻ പാപ്പാ അനുസ്മരിക്കുന്നു (മുലിയെറിസ് ദിഞ്ഞിത്താത്തെം [Mulieris Dignitatem] 27).

• മരണത്തെ ഇല്ലാതാക്കിയവൻ. അവിടുന്ന് മരണത്തെ ഇല്ലാതാക്കി, ജീവനും അനശ്വരതയും വെളിപ്പെടുത്തി (1:10).
• ഉത്ഥിതൻ, ദാവീദിന്റെ വംശജൻ. ദാവീദിന്റെ വംശജനും മരിച്ചവരിൽനിന്ന് ഉയിർത്തവനുമായ യേശുക്രിസ്തുവിനെ സ്മരിക്കുക (2:8). ഇതാണ് ചുരുക്കത്തിൽ തന്റെ സുവിശേഷമെന്ന് പൗലോസ് പറയുന്നു.
• വിശ്വസ്തൻ. നാം പരാജയപ്പെട്ടാലും അവിടുത്തേക്കു തന്നെത്തന്നെ നിഷേധിക്കാനാവില്ല (2:13).
• കൂടെനിൽക്കുന്നവൻ. എല്ലാവരും വിട്ടുപോയപ്പോൾ കർത്താവ് കൂടെനിന്നു (4:16-17). ഏകാന്തതയിൽ പൗലോസ് ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടില്ല.
• നീതിമാനായ വിധികർത്താവ്. ജീവിക്കുന്നവരെയും മരിച്ചവരെയും ക്രിസ്തു വിധിക്കും (4:1); ആ ദിവസം അവിടുന്ന് കിരീടം നൽകും (4:8). വിശ്വാസപ്രമാണത്തിലെ വിശ്വാസമാണിത്. ഭയത്തോടെയല്ല, സ്നേഹത്തോടെയാണ് പൗലോസ് അതിനെ നോക്കുന്നത്.

മതബോധനഗ്രന്ഥം ഈ ലേഖനം ഉപയോഗിക്കുന്നത്: വിശ്വാസനിക്ഷേപം (84), ക്രിസ്തീയമരണം (1010), തിരുപ്പട്ടം (1590), കൃപയുടെ പദ്ധതി (257), സാക്ഷ്യം (2506), ആത്മീയ പോരാട്ടം (2015).

സഭാപിതാക്കന്മാർ (ആശയം). സഭയുടെ ഭാരം പേറി ദുഃഖിക്കുന്ന തിമോത്തേയോസിനെ ആശ്വസിപ്പിക്കാനാണ് പൗലോസ് എഴുതിയതെന്നും അന്ത്യം മുന്നിൽക്കണ്ടാണ് എഴുതുന്നതെന്നും തന്റെ പ്രസംഗങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ വിശുദ്ധ ജോൺ ക്രിസോസ്തോം പറയുന്നു. പുറംകുപ്പായവും പുസ്തകങ്ങളും (4:13) ചോദിച്ചത് ആർക്കും ഭാരമാകാതിരിക്കാനും തനിക്കു പകരമായി വിശ്വാസികൾക്ക് എഴുത്തുകൾ നൽകാനുമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു.

ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമൻ 2006 ഡിസംബർ 13-ന് തിമോത്തേയോസിനെപ്പറ്റിയും 2009 ജനുവരി 28-ന് അജപാലന ലേഖനങ്ങളെപ്പറ്റിയും 2009 ഫെബ്രുവരി 4-ന് പൗലോസിന്റെ മരണത്തെപ്പറ്റിയും സംസാരിക്കുന്നു.

ആരാധനാക്രമത്തിൽ.

• ലത്തീൻ. സി വർഷത്തിൽ സാധാരണകാലത്തെ ഇരുപത്തിയേഴാം ഞായർ മുതൽ മുപ്പതാം ഞായർ വരെ ദിവ്യബലിയിൽ 2 തിമോ 1:6-8, 13-14; 2:8-13; 3:14-4:2; 4:6-8, 16-18 വായിക്കുന്നു. ആഴ്ചദിവസങ്ങളിൽ രണ്ടാം വർഷത്തിലെ ഒമ്പതാം ആഴ്ചയിൽ. ജനുവരി 26-ന് വിശുദ്ധ തിമോത്തേയോസിന്റെയും തീത്തോസിന്റെയും ഓർമയിൽ ഒന്നാം വായന 2 തിമോ 1:1-8 അല്ലെങ്കിൽ തീത്തോ 1:1-5.
• സീറോ മലങ്കര. ഞങ്ങൾ പരിശോധിച്ച വായനപ്പട്ടികയിൽ വി. കുർബാനയിൽ 2 തിമോ 2:1-13 പുതുഞായറിൽ, കർത്താവ് തോമാശ്ലീഹായ്ക്കു പ്രത്യക്ഷനാകുന്ന ദിവസം; 2 തിമോ 4:6-10 വിശുദ്ധ പത്രോസിന്റെയും പൗലോസിന്റെയും തിരുനാളിൽ.
• സീറോ മലബാർ. ഞങ്ങൾ പരിശോധിച്ച 2025-26-ലെ പട്ടികയിൽ വിശുദ്ധ കുർബാനയിൽ ദനഹാ തിരുനാളിന് 2 തിമോ 1:6-10, വലിയ നോമ്പിലെ നാലാം ഞായറാഴ്ച 2 തിമോ 2:22-26. വിശുദ്ധ മർക്കോസിന്റെ ദിവസം 2 തിമോ 4:6-18, വിശുദ്ധ ജെറോമിന്റെ ദിവസം 2 തിമോ 3:12-17.

ആദ്യം ഒറ്റയിരിപ്പിൽ, ഒരു അവസാന കത്തുപോലെ വായിക്കുക. ചങ്ങലയും തണുപ്പും അത് എഴുതിയ മനുഷ്യനെയും സങ്കൽപിക്കുക. പിന്നെ നാലു ദിവസംകൊണ്ട്, ഓരോ അധ്യായമായി:

• ഒന്നാം ദിവസം: അധ്യായം 1. നിങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസം കൈമാറിയവരുടെ പേരുകൾ പറയുക.
• രണ്ടാം ദിവസം: അധ്യായം 2. 2:11-13-ലെ ഗീതം ഹൃദിസ്ഥമാക്കുക.
• മൂന്നാം ദിവസം: അധ്യായം 3. ബൈബിൾ മടിയിൽവച്ച് 3:14-17 വായിച്ച് ദൈവത്തിനു നന്ദി പറയുക.
• നാലാം ദിവസം: അധ്യായം 4. സ്വന്തം ജീവിതാന്ത്യത്തിലെന്നപോലെ 4:6-8 വായിക്കുക. പിന്നെ പേരുകളും പുറംകുപ്പായത്തിനുള്ള അപേക്ഷയും വായിച്ച്, ഒരു വിശുദ്ധൻ എത്ര മാനുഷികനാകാം എന്നു കാണുക.